Με θέμα «Τα εις ύφος Παπαδιαμάντη του Βάρναλη: εκεί που «το ψωμί του λαού» συναντά το «φάγονται πένητες και εμπλησθήσονται».
Κώστας Βάρναλης, ένας άθεος κομμουνιστής, και ο κοσμοκαλόγερος Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης
Ποια σχέση μπορεί να έχει ο Κώστας Βάρναλης, ένας άθεος κομμουνιστής, και ο κοσμοκαλόγερος Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης; Αυτό ήταν το ανατρεπτικό θέμα, που παρουσιάστηκε στην τελευταία εκδήλωση της «Ένωσης για την Ανάδειξη και Διάδοση της Ελληνικής Γλώσσας» (Ε.Α.Δ.Ε.Γ.) στην αίθουσα του Φίλιππος-Ξενία, το απόγευμα του Σαββάτου 18 Νοεμβρίου 2017.
Καλεσμένος εισηγητής ήταν ο Δρ. Φιλολογίας Ε.Κ.Π.Α, κ. Δημήτριος Πεταλάς και η εκδήλωση είχε τον τίτλο «Τα εις ύφος Παπαδιαμάντη του Βάρναλη: εκεί που «το ψωμί του λαού» συναντά το «φάγονται πένητες και εμπλησθήσονται».
Ο εισηγητής παρουσίασε πολύ εύστοχα, γλαφυρά και με οξυδέρκεια τον κοινό τόπο συνάντησης στα ελληνικά γράμματα των δύο μεγάλων λογοτεχνών, Βάρναλη και Παπαδιαμάντη, κάνοντας γνωστή μία άλλη πτυχή της προσωπικότητας του δηλωμένα άθεου Κώστα Βάρναλη, που ήταν βαθύτατα χριστιανική και ορθόδοξη, καθώς και την πνευματική σχέση που είχε με τον Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη.
Ο κ. Πεταλάς ξεκίνησε την εισήγησή του θέτοντας το εξής ερώτημα: «τι κοινό θα μπορούσαν να έχουν ο σκληρός κομμουνιστής Βάρναλης, που επέκρινε την Εκκλησία με το ποίημα του «ο μποναμάς», με τον κοσμοκαλόγερο Αλέξανδρο»;
Την απάντηση την έδωσε διαβάζοντας αποσπάσματα από τρία διηγήματα του Βάρναλη, «Ο μαστρο-Κυριάκος», «Ο Αναγνώστης Κοκοβιὸς ή Χαλούπης» και «Χριστούγεννα του Παπαδιαμάντη», από το βιβλίο του «Πεζός Λόγος», το οποίο εκδόθηκε το 1956.
Στην εισήγησή του ανέφερε μεταξύ άλλων: «Ο Βάρναλης δεν σέβεται απλώς και θαυμάζει τον Παπαδιαμάντη για το συγγραφικό του ταλέντο. Γράφει γι’ αυτόν με στοργή που ξεπερνάει αυτήν του μαθητή προς τον δάσκαλο, στοργή σχεδόν υιική. Παρά το τεράστιο ιδεολογικό χάσμα που τον χώριζε από τον κυρ Αλέξανδρο, ο σκληρός κομμουνιστής συγκινείται, καθώς είδαμε, και από την ειλικρινή χριστιανική του πίστη και την ταπεινοφροσύνη του, και από τη φτώχεια και την αγάπη του για τους φτωχούς, λαϊκούς ανθρώπους, αλλά και από τις όποιες -εντελώς ανθρώπινες- αδυναμίες του». Συμπλήρωσε, δε, ότι «ταξικά ο Βάρναλης δείχνει να νιώθει τον Παπαδιαμάντη οικείο, θεωρώντας τον μάλλον έναν ομότεχνό του «sui generis» πνευματικό προλετάριο» και ότι και οι δύο «αντιπαθούσαν εξ ίσου την πλουτοκρατία». Και πρόσθεσε: «Αν ο Βάρναλης περιγράφει με τόσες «παπαδιαμαντικὲς» λεπτομέρειες τα τσιμπούσια των φτωχών, είναι διότι το κομμουνιστικό αίτημά του για το «ψωμί του λαού» έρχεται -ααραδόξως- να συμπέσει με το «φάγονται πένητες και εμπλησθήσονται», το οποίο πάντοτε εύχονται οι φτωχοί ήρωές του πριν αρχίσουν να τρώνε και να πίνουν».
Στο τρίτο διήγημα του «Πεζού Λόγου», που τιτλοφορείται «Χριστούγεννα του Παπαδιαμάντη», ήρωας του Βάρναλη είναι ο ίδιος ο κυρ Αλέξανδρος. «Εδώ λοιπόν», όπως αναφέρει ο εισηγητής, «μας εμφανίζεται ένας Βάρναλης εντελώς διαφορετικός από αυτόν που ξέρουμε· διότι, όχι μόνον γνωρίζει καλά, αλλά και δείχνει ν’ αγαπάει την Αγία Γραφή. Επίσης, γνωρίζει καλά τους βίους, αλλά και την απεικόνιση των Αγίων στην ορθόδοξη παράδοση, όπως προκύπτει από την περιγραφή του τέμπλου του ναϋδρίου της Σκιάθου, το οποίο βλέπει στην ονειροπόλησή του ο μισοκοιμισμένος κυρ Αλέξανδρος».
Η βαθιά εκτίμηση που έτρεφε ο Βάρναλης για τον Παπαδιαμάντη φαίνεται και στο έργο του «Άνθρωποι ζωντανοί-αληθινοί», όπου -όχι τυχαία!- το πρώτο κεφάλαιο είναι αφιερωμένο στον Παπαδιαμάντη. Εκεί ο Βάρναλης τον χαρακτηρίζει ως τον «μεγαλύτερο συγγραφέα κι αγνότερο Έλληνα της εποχής του».
Επιπλέον, στα «Αισθητικά-Κριτικά» ο Βάρναλης γράφει: «κι αληθινά υπήρξε Άγιος ο Παπαδιαμάντης, όχι μονάχα γιατί ’τανε θρήσκος και το έργο του γεμάτο από χριστιανική μυστικοπάθεια, παρά και γιατί πέρασε μία μαρτυρική ζωή όλο στερήσεις και φτώχειες, χωρίς να βγει από τον ίσο δρόμο της αρετής και χωρίς να κατεβεί ούτ’ ένα σκαλί από ό, τι καλούμε πνευματική αξιοπρέπεια. Αν πολύ λίγοι από τους νεότερους μπορούνε να σταθούνε δίπλα του σα δημιουργοί, πολύ λιγότεροι μπορούνε να σταθούνε σαν άνθρωποι». Επίσης, σημειώνει: «ο Παπαδιαμάντης είναι ο μεγαλύτερος νεοέλληνας συγγραφέας κι ο μόνος, που μπορεί κανείς να τον διαβάζει και πάντα να τόνε βρίσκει νέον κι αναπάντεχο».
Ο κ. Πεταλάς τελείωσε την εισήγησή του επανερχόμενος στα «Χριστούγεννα του Παπαδιαμάντη», το τρίτο διήγημα από τα «εις ύφος Παπαδιαμάντη» με το οποίο κλείνει ο «Πεζός Λόγος», περιγράφοντας την «ονειροφαντασιά του κυρ Αλέξανδρου» που παρασέρνει και τον αναγνώστη στην ονειροπόληση.
Μετά το τέλος της εισήγησης ο πρόεδρος της Ένωσης κ. Κυριάκος Γεωργιάδης, αφού ευχαρίστησε θερμά τον ομιλητή, επεσήμανε ότι ο κ. Πεταλάς με τον δημιουργικό, διακριτικό και θεραπευτικό του λόγο, ανέπτυξε το κοινό έδαφος ανάμεσα στους δύο λογοτέχνες, βάζοντας έτσι ένα λιθαράκι στην αποκατάσταση μιας σύγχυσης που υπάρχει, ως αποτέλεσμα των ξένων ιδεολογιών, και βοηθώντας στην αποκατάσταση της αλήθειας και της ενότητας.
Στην συνέχεια αναφέρθηκε στα μελλοντικά σχέδια της «Ένωσης για την Ανάδειξη και Διάδοση της Ελληνικής Γλώσσας», στα οποία περιλαμβάνεται μία ακόμη πολλά υποσχόμενη εκδήλωση στις αρχές του 2018, με κεντρικό ομιλητή τον Βραζιλιάνο φιλέλληνα-ελληνιστή Teo de Borba Moosburger.
Την επιμορφωτική εκδήλωση παρακολούθησαν η Δημοτική Σύμβουλος του Δήμου Σερρών κα. Δέσποινα Ιλανίδου, ο Διευθυντής του Εσπερινού Γυμνασίου Σερρών κ. Χρήστος Τριανταφύλλου, ο Πρόεδρος και ο Αντιπρόεδρος της Ένωσης Πολυτέκνων Ν. Σερρών, κ. Ξενοφών Μπεριντζής και κ. Στέφανος Στεφανάκης, η Πρόεδρος του Συλλόγου Ελληνογαλλικής Φιλίας Σέρρες-Φος, κα. Αργυρώ Θεοδωρίδου, η Πρόεδρος της ΕΓΕ-παράρτημα Σερρών, κα. Νινέτα Φραγγεδάκη, η Ειδική Γραμματέας του Συνδέσμου Φιλολόγων Σερρών κα. Ισιδώρα Μάλαμα, η εκπρόσωπος του ΕΒΕΣ κα. Θωμαή Μπόζιου και πολλοί φίλοι της Ένωσης.
Η Ένωση ευχαριστεί το μέλος του Δ.Σ. της, κα. Στέλλα Χατζή-Λεκκού, για τη δημοσιογραφική κάλυψη της εκδήλωσης και την κα. Χριστίνα Παπαφράγκου-Μαντζαρίδη για τη φωτογράφηση και τη βιντεοσκόπηση της εκδήλωσης.
