Αποχαιρετώντας το Θανάση Βαλτινό.
Ήταν αρχές Μαΐου 2001, όταν ο αείμνηστος συγγραφέας Θανάσης Βαλτινός επισκέφθηκε τις Σέρρες, για την παρουσίαση ενός βιβλίου. Με χαρά δέχθηκε την πρόσκληση της «Σ» να παραχωρήσει συνέντευξη. Μας μίλησε για πολλά… Για την παιδική του ηλικία, την αρχή της συγγραφικής του καριέρας, τη «δημιουργική σπίθα» που ήταν κρυμμένη στην αρχή και στη συνέχεια εξελίχθηκε σε πυρκαγιά λέξεων. Παραλλήλως αναφέρθηκε στην τότε γενιά συγγραφέων αλλά και στην τότε γενιά αναγνωστών.
Η «Σ» τιμώντας τη μνήμη του Θανάση Βαλτινού αναδημοσιεύει τη συνέντευξη του.
Συνέντευξη του Θ. Βαλτινού στη «Σ»
Θ. Βαλτινός: «Δεν απαιτούμε από τον κόσμο να διαβάζει βαριά»
Δηλώνει αισιόδοξος για την πορεία της λογοτεχνίας
Συνέντευξη στο Δ. Καστώρη
Για τα παιδικά του χρόνια, τα πρώτα του βήματα στο χώρο της λογοτεχνίας και τις εντυπώσεις που αποκόμισε από το ταξίδι του στη Β. Ελλάδα μιλάει στη «Σ», ο γνωστός συγγραφέας στην Ελλάδα, αλλά και στο εξωτερικό κ .Θανάσης Βαλτινός. Ο κ. Βαλτινός, στη συνέντευξη που παραχώρησε στη «Σ» αποκαλύπτει τι τον ώθησε να ασχοληθεί με το γράψιμο και αναλύει το επίπεδο των συγγραφέων στη χώρα μας. Εκφράζει τις απόψεις του για το «νέο αστερισμό συγγραφέων» όπως τον αποκαλεί ο ίδιος και παρουσιάζει τις θέσεις του για το αναγνωστικό επίπεδο των νεοελλήνων.
«Σ»: κ. Βαλτινέ, είναι η πρώτη φορά που επισκέπτεστε την πόλη μας ;
Θα έλεγα ότι είναι η πρώτη φορά. Έχω ξανάρθει παλιά, πολύ παλιά όμως. Πριν από τριάντα με σαράντα χρόνια. Είχα κάνει ένα μήνα σχεδόν στο Λαϊλία –χειμώνα-. Ήμουνα στο στρατό και κάναμε χειμερινή διαβίωση και κατεβαίναμε καμιά φορά στις Σέρρες και στα γύρω χωρία κάνοντας ασκήσεις. Από την πόλη των Σερρών δεν είχα καμία εικόνα, είναι διαφοροποιημένη εντελώς, είναι ουσιαστικά καινούργια και δεν χτυπάει πολύ άσχημα στο μάτι. Δεν είναι οικοδομημένη με τον βάρβαρο τρόπο που έχουν χτιστεί οι περισσότερες επαρχιακές πόλεις.
«Σ»: Πως αισθάνεστε που βρίσκεστε στην Β. Ελλάδα ;
Η Βόρειος Ελλάδα μ’ αρέσει. Ήθελα να το κάνω αυτό το ταξίδι. Όχι σαν προσκύνημα στα νιάτα μου. Είναι ενδιαφέρον και ο φυσικός χαρακτήρας της Μακεδονίας. Την έχω περπατήσει όλη σχεδόν την Ανατολική Μακεδονία. Έχω και μερικούς φίλους από εδώ όπως είναι ο Τάκης ο Χατζόπουλος, από το Γάζωρο.
«Σ»: Γεννηθήκατε σε ένα χωριό της Κυνουρίας την Καράκουλα το 1932. Πώς ήταν τα παιδικά σας χρόνια ;
Στο χωρίο μου έζησα μέχρι τα εφτά μου χρόνια. Τον καιρό της κατοχής φύγαμε, κατεβήκαμε στη Σπάρτη. Μετά την απελευθέρωση πήγε στο Γύθειο, για να καταλήξω μετά στην Τρίπολη όπου και τελείωσα το γυμνάσιο. Αναγκαστήκαμε να φύγουμε από τα χωριά μας λόγω της πείνας. Ο τόπος μας είναι άγονος και έτσι κατεβήκαμε προς τον κάμπο για να επιζήσουμε.
«Σ» : Θυμάστε κάτι χαρακτηριστικό από τον καιρό της κατοχής ;
Θυμάμαι πάρα πολλά πράγματα και έχω βάλει μερικά στο βιβλίο μου «Εθισμός στην νικοτίνη». Πιο χαρακτηριστικά θυμάμαι μια εκτέλεση που πέρασαν οι Γερμανοί και μάζεψαν όσους βρήκάν έξω, γιατί ήταν απαγορευμένη η κυκλοφορία. Αυτούς τους βρήκαμε εμείς, παιδιά τότε μέσα σε ένα χαντάκι σκοτωμένους. Σκληρές άγριες μνήμες. Ακόμη έχει μείνει στη μνήμη μου η απελευθέρωση, όταν έφυγα οι Γερμανοί από την Σπάρτη και μπήκαν οι πρώτοι αντάρτες. Αυτές είναι από τις πρώτες μου αναμνήσεις.
«Σ» : Τι σας ώθησε να ασχοληθείτε με το γράψιμο ;
Τυχαία θα ‘λεγα ή να το θίξω αλλιώς, η τεμπελιά. Υπερβάλλω λέγοντας η τεμπελιά. Το πιο σωστό είναι να πω ότι, η τάση να έχω το χρόνο δικό μου για να τον χρησιμοποιήσω δημιουργικά. Βέβαια όλα αυτά τα πράγμα τα είναι κάπως νεφελώδη μες το μυαλό μου. Ήθελα να κάνω κάτι που δεν θα με δεσμεύει, ούτε σε μια καρέκλα ούτε σε ένα ωράριο. Δοκίμασα αρκετά πράγματα, σπούδασα κινηματογράφο στη σχολή του Σταυράκου. Μια σχολή που είχε πάρα πολύ καλούς δασκάλους. Ξεκίνησα με τον Καλονάρο που μας έκανε φωτογραφία, ακόμη ο Άγγελος Προκοπίου μας έκανε Ιστορία της Τέχνης, ο Γρηγόρης Γρηγορίου , ο Πλωρίτης, ο Κουν, ο Τσαρούχης. Ήταν άνθρωποι που λειτούργησαν σαν πρότυπα. Και σε εκείνη την ηλικία έχει κανείς ανάγκη από πρότυπα.
«Σ» Τι σας έχει μείνει στη μνήμη από τα πρώτα σας βήματα ;
Θυμάμαι ότι αυτά με αυτά τα πράγματα ήμουνα κάπως τυφλός. Βρισκόμουν στο σκοτάδι. Ήθελα να κάνω κάτι δημιουργικό, να γράψω, να κάνω ταινίες να γράψω ποιήματα ή να γίνω ηθοποιός. Όπως το φύλο δεν κατασταλάζει ακόμα στο έμβρυο, χρειάζεται μια διαδρομή. Τελικά καταστάλαξα στη λογοτεχνία. Νομίζω και από πρακτικούς λόγους είναι ευκολότερο. Με μια κόλλα χαρτί και ένα μολύβι μπορείς να γράψεις. Ενώ στον κινηματογράφο χρειάζονται κεφάλαια και γενικά μια τέτοια προσπάθεια που σε εκτρέπει. Αλλά πολλές φορές υπάρχει και ένα είδος τυχαίας εξέλιξης. Τυχαία κάνεις αυτό και δεν κάνεις κάτι άλλο. Για παράδειγμα τώρα θα μπορούσα να ήμουν συνταξιούχος καπετάνιος του εμπορικού ναυτικού, αλλά τυχαία δεν το έκανα αυτό. Προγραμματικά κανείς δεν γίνεται συγγραφέας. Εγώ δεν έγινα προγραμματικά. Ψάχνεις, ετοιμάζεις, σύρεσαι όπως σύρεται ο κόσμος. Θέλει πολύ ασκητισμό και πολύ υπομονή για να προχωρήσεις σε αυτό το δύσκολο δρόμο. Ένας δρόμος με πολλές ικανοποιήσεις και απολαύσεις, αλλά στην ουσία είναι ένας δρόμος μαρτυρίου.
«Σ» : Υπήρξατε Πρόεδρος της Εταιρίας Συγγραφέων. Πως βλέπεται το επίπεδο των σύγχρονων Ελλήνων συγγραφέων ;
Νομίζω ότι είναι εξαιρετικά καλό. Τα πράγματα έχουν διαφοροποιηθεί τώρα, βγαίνουν πάρα πολλά βιβλία, υπάρχουν πάρα πολλοί συγγραφείς. Άλλοι συγγραφείς μα εισαγωγικά και άλλοι συγγραφείς χωρίς. Υπάρχει ένας αστερισμός νέων συγγραφέων που θεωρώ ότι κάνουν πάρα πολύ καλή δουλειά, δεν θα αναφέρω ονόματα γιατί πρώτον δεν είναι μόνο αυτά που κάποιος τοποθετεί και ύστερα πάντα δεν μπορεί να τους πει όλους. Κάποιοι πικραίνονται, δεν το κάνω πάντως γι’ αυτό. Σα φαινόμενο θεωρώ και αυτό αρκεί, ότι αυτός ο αστερισμός είναι πάρα πολύ καλός, ελπιδοφόρος. Εμένα με γεμίζει με αισιοδοξία. Δε νομίζω ότι έχει σημασία να αποφανθεί κάποιος τώρα πόσοι ή ποιοι είναι οι καλοί συγγραφείς. Νομίζω ότι είναι ένα επίπεδο στιβαρό και στη ποίηση και στη πεζογραφία. Θα κουβαλήσει και άλλα πράγματα, όπως το να υφαίνει καινούργιες γενιές, μερικά από τα νέα παιδιά που βλέπουμε τώρα μερικά από τα οποία δεν έχουν ακόμη βγάλει βιβλίο. Το ουσιαστικό είναι να γράφεται καλή λογοτεχνία. Πολλοί προτείνουν –λόγω μάρκετινγκ- για την ελληνική λογοτεχνία να αλλάξει θεματολογία και να αρχίσει να παριστάνει την ευρωπαϊκή ή την αμερικάνικη. Αυτά πιστεύω ότι είναι ανοησίες. Υπάρχει καλή λογοτεχνία και πρέπει να το καταλάβουμε, ότι η καλή λογοτεχνία δε βγαίνει αν δεν υπόσχεται πωλήσεις. Αυτό δεν αποκλείει το ένα από το άλλο. Σαφώς η καλή λογοτεχνία μπορεί να πωληθεί
«Σ» : Ποια είναι η άποψή σας για το αναγνωστικό κοινό στη χώρα μας; Πιστεύεται ότι διαβάζει σήμερα ο νεοέλληνας;
Ο νεοέλληνας αγοράζει πάντως βιβλία. Έχει περάσει τώρα στο βιομηχανικό στάδιο η εκδοτική κίνηση. Παλαιότερα ήταν βιοτεχνία και θα μπορούσε να πει κανείς ελαφρά βιομηχανία. Τώρα έχει γίνει βαριά βιομηχανία. Πρόπερσι οι εκδοτικοί οίκοι είχαν 100 δις δραχμές τζίρο. Τώρα θα έχει φτάσει στα 200 δις. Είναι μεγάλο πράγμα και βεβαίως ήταν ένα αναμενόμενο φαινόμενο. Ο κόσμος σπρώχνεται να αγοράσει. Υπάρχει διαφήμιση και άλλοι τρόποι να προωθηθεί το βιβλίο. Ο κόσμος αγοράζει βιβλία. Δεν ξέρω αν τα διαβάζουν όλοι όσοι τα αγοράζουν. Πάντως υπάρχουν βιβλία που διαβάζονται. Αυτά για παράδειγμα που έχουν γίνει σήριαλ ή σήριαλ που γίνονται βιβλία. Είναι μια υπόθεση που όμως πιστεύω ότι θα κοπάσει, θα ξεκαθαρίσει. Δεν μπορούμε να απαιτήσουμε από τον πολύ κόσμο να διαβάζει βαριά λογοτεχνία. Είναι αφύσικο. Και αυτό γιατί υπάρχουν κάποιες προϋποθέσεις. Πρέπει να είναι εθισμένος κανείς, να ξέρει τους κώδικες. Όλα αυτά εξαρτώνται από πολλούς παράγοντες, όπως το που μεγάλωσε, τι παιδεία έχει ποια είναι η συνάφεια του με τα γράμματα. Η ανάγκη του να διαβάσει κάποιος είναι η ίδια, αλλά διαφοροποιείται αισθητικά. Έτσι βγαίνουν πολλά πράγματα στην ελληνική λογοτεχνία. Θα ξεκαθαρίσει πιστεύω αυτό το τοπίο. Σε καμιά δεκαριά χρόνια θα είναι πάλι η εμπορεύσιμη «λογοτεχνία» και καλή λογοτεχνία που θα έχει το μικρό επίμονο κοινό της. Αυτή είναι η λογοτεχνία που δίνει πρόσωπο στη χώρα και στον κόσμο της. Πιστεύω ότι η λογοτεχνία είναι ένας από τους καθρέφτες μιας χώρας.
ΤΟ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ
Ο σεναριογράφος και πεζογράφος Θανάσης Βαλτινός γεννήθηκε το 1932 στο χωριό Καράτουλα της Κυνουρίας. Λόγω των συχνών μετακινήσεων της οικογένειας του τον καιρό της κατοχής, (αλλά και μετακατοχικά) αναγκάστηκε να φοιτήσει κατά σειρά στα γυμνάσια Σπάρτης, Γυθείου και Τρίπολης. Το 1950 μετακομίζει στην Αθήνα όπου και ζει έως σήμερα. Σπούδασε στην κινηματογραφική σχολή του Σταυράκου και στη συνέχεια στη Φιλοσοφική Σχολή Αθηνών. Μετά το 1974 έζησε κατά διαστήματα στο εξωτερικό (Αγγλία, Δυτικό Βερολίνο, ΗΠΑ) καλεσμένος από πανεπιστήμια και άλλα πνευματικά ιδρύματα.
Καθιερώθηκε στο χώρο της πεζογραφίας με το διήγημα «Η κάθοδος των εννιά» που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό εποχές το 1963 και το οποίο εκδόθηκε σε βιβλίο στη γερμανική γλώσσα το 1976 και στην ελληνική το 1978. Έργα του είναι ακόμη τα βιβλία : Το συναξάρι του Αντρέα Κορδοπάτη (1972), Τρία ελληνικά μονόπρακτα (1978), Μπλε βαθύ σχεδόν μαύρο (1985), Στοιχεία για τη δεκαετία του ’60 (1989) το οποίο και του χάρισε το Κρατικό Βραβείο Λογοτεχνίας. Έργα του είναι ακόμη τα βιβλία «Θα βρείτε τα οστά μου υπό βροχή» (1992), «Φτερά Μπεκάτσας» (1993) και το «Ορθοκωστά» (1994).
Τα έργα του επεκτείνονται και στο χώρο της σεναριογραφίας. Έχει γράψει σενάρια για κινηματογραφικές ταινίες –είτε μόνος του-, Ενώ σφύριζε το τραίνο, Δούρειος ίππος -αλλά και σε συνεργασία με άλλους- Αναπαράσταση (1970), Μέρες του ’36 (1972), Τραγούδι της επιστροφής (1983), Το μετέωρο βήμα του πελαργού (1991), ενώ για την ταινία «Ταξίδι στα Κύθηρα» (1984) τιμήθηκε στο φεστιβάλ των Καννών.
Έχει ασχοληθεί ακόμη και με το θέατρο, μεταφράζοντας αρχαίους τραγικούς. Μεταξύ των άλλων έχει μεταφράσει τις «Τρωάδες» του Ευριπίδη και την «Ορέστεια» του Αισχύλου, που παρουσιάστηκαν από το Θέατρο Τέχνης στα Επιδαύρια το1979 και 1980 σε σκηνοθεσία του Καρόλου Κουν.
Ακόμη ο Θανάσης Βαλτινός είναι μέλος του Διεθνούς Ινστιτούτου Θεάτρου, της Εταιρίας Ελλήνων Θεατρικών Συγγραφέων, ενώ διατέλεσε Πρόεδρος της Εταιρίας Συγγραφέων.
